6 augustus 14, woensdag
Gisteren sloeg ik Dictionary of the Third Reich open bij een overzicht van de belangrijkste feiten uit de 12 jaar van Hitlers bewind. Als ik alleen al lees wat er in de eerste maanden gebeurde, wat allemaal afweek van de normale rechtsgang, de normale politiek, dan kan ik niet anders dan concluderen dat mensen het hebben geweten. Geweten - zoals wij nu weten dat de aarde opwarmt, het water stijgt, en waarom; zoals wij nu in de meeste gevallen overgaan tot de orde van de dag, van eten, werken, slapen, geboren worden en sterven.
10 augustus 14, zondag
9:28 uur - Legde de publieke opinie in de jaren dertig zich erbij neer dat in Duitsland joden werden vervolgd? Vervolgen is net zoiets als opwarmen, lekker vaag. Niet zo best, en toch vaag. Er komt geen dood in voor.
15:17 uur - Er waren "verontrustende berichten" over wat er met de "weggevoerde Joodsche landgenoten" gebeurde. Maar "zekerheid was er niet." Hoeveel zekerheid wil je hebben dan?
13 september 15
Veertig, vijftig bladzijden over de liefde tussen sergent de Balcourt en Yves in Le lieutenant-colonel de Maumort laten goed zien waarom seks tussen een ervaren man en een onervaren jongen een mijnenveld is dat vermeden moet worden omdat het slachtoffers eist, tien tegen een.
De auteur, Du Gard, wordt geroemd om zijn durf en zijn openheid. Terwijl juist die openheid laat zien wat er niet goed aan is, wat er moreel fout is aan de liefde die hij beschrijft: er is sprake van dwang, van macht en van overheersing. De oudere lokt de jongere in een val en brengt hem in een situatie die hij niet aankan.
Detail: Google Translate vertaalde lui automatisch met haar toen hij zijn arm om zijn schouder legde.
24 september 15
Altijd heb ik gedacht "Arm Polen!" In '39 werd het land verdeeld tussen de Duitsers en de Russen, ook al hadden Engeland en Frankrijk gezegd: als jullie worden aangevallen, is het ook oorlog voor ons. En wat gebeurt in '45 als die oorlog is afgelopen? Dan geeft Churchill het land aan Stalin: vooruit, jullie mogen heel Polen hebben.
Arm Polen. Ja toch?
Nou, zo zielig was Polen niet. Na "München 1938" lieten de Polen hun oog vallen op een stuk van Tsjechoslowakije. Dat had na Hitlers intocht in de hoofdstad Praag niets meer in te brengen en "de hyena Polen" (schrijft Churchill) lustte er wel een stukje van.
Beeldvorming dus, en mythe, tot en met die van de Poolse Paus aan toe.
Arm Polen, my ass.
1 oktober 15 13:05 uur
Leerling X. nam een boek van Joost Zwagerman voor me mee. Die heeft vier weken geleden zelfmoord gepleegd. Zo kwamen we vorige week over hem te spreken. Of ik hem ook zo goed vond. Nou nee, in mijn herinnering niet. Maar waarom, daar was ik zelf wel nieuwsgierig naar.
Nu weet ik het weer. Het is zo Nederlands wat hij verhaalt. Zo dicht bij huis. Zo plat. Man pleegt overspel en schaamt zich daarvoor. En tijdens de seks schaamt hij zich nog een keer omdat hij wit is en zij zwart.
Misschien moet het echte werk nog komen maar als het vierde hoofdstuk hierover maar uitwijdt en uitwijdt, geef ik het op. Niks voor mij, verhalen over overspel. En tijdens de seks ben ik met heel andere dingen bezig als Zwagermans hoofdpersoon. Helaas, want het boek begon zo goed, zo lekker.
Ondertussen heb ik een boek over een geslacht in handen. Een joods geslacht, meen ik. Dat is momenteel een trend.
20:51 uur - Het boek is oké, maar zonder hoop. Het geslacht Meyer, Charles Lewinsky.
9 oktober 15 zaterdag
"Hij had een lage dunk van zichzelf... Hij was niet eens een lief ventje... Hij was een houterig kind... zat niet lekker in zijn vel en verzonk steeds weer in gedachten die te ingewikkeld waren voor zijn onrijpe verstand. Vroegwijs werd hij vaak genoemd, maar dat klopte niet. Hij was laatwijs en dat kan heel pijnlijk zijn."
woensdag 7 oktober 15
Zie zaterdag. Ik stak ook niet goed in mijn vel. Was een houterig kind. En niet eens lief - waarschijnlijk. Lief ben ik later pas geworden, denk ik. Net als de moeder van het jongetje in het verhaal vond mijn moeder mij een raar, overgevoelig en ziekelijk kind. Zwak, niet sterk, zo noemde ze me nog de laatste keer dat ik bij haar was, dik twee jaar geleden. Wat ik raar vind. Want als het moet, ben ik beresterk. Waarom dan zou ze dat altijd hebben gezegd? Omdat ik bij mijn geboorte bijna het loodje legde? Op m´n derde nekkramp leek te hebben? Of was het een infectieziekte? Huidproblemen?
8 oktober 15, donderdag
Elke generatie krijgt met oorlogen en vluchtelingen te maken. Ik lees net over 1914 en de vluchtelingen uit Oost-Galicië, die in Zwitserland werden opgevangen. De achterblijvers die niet joods waren, namen bezit van de spullen van de mensen die hadden moeten vluchten. Zoals later Amsterdammers huizen en inboedel van hun joodse stadgenoten in 'bewaring' zouden nemen.
Het boek leest als een actueel verslag van de vluchtelingencrisis die op dit moment Europeanen bezig houdt. Mensen zijn niet anders omdat ze in de 21e eeuw leven en er twee wereldoorlogen achter ons liggen. In wezen zijn we dezelfde mensen, die niet beter willen zijn of doen, onze leiders incluis.
7 november 15
Ik ben opgegroeid met het beeld van Abraham Kuyper als grote held van het gewone volk. Toch zorgde Kuyper als premier in eerste instantie voor zijn eigen volkje. En dat deed hij op kosten van de schatkist, met centen van alle belastingbetalers. Zo steeg de begroting van het rijk aanzienlijk na de verbetering van de pensioenen van onderwijzers en de verhoging van de subsidie voor het christelijk onderwijs. Het niet-protestante arbeidersvolk had het nakijken. (Faassen, Wilhelmina, deel 1)
20 september 16, dinsdag
Ik lees een slechte biografie van Tromp senior en Tromp junior. Alleen de verslagen van de zeeslagen zijn de moeite waard. Verder word ik niet veel wijzer over beide mannen. De schrijver plakt hen met gemak etiketten op, verzuimt echter te vertellen hoe hij er aan komt. Na bijna honderd bladzijden begrijp ik dat Tromp jr. nog altijd niet getrouwd is. En dan is hij al bijna veertig.
Fascinerend zijn de overeenkomsten met onze tijd. Oorlog voorbij? Dan kan Defensie in de la. Vlootleiders worden aangesteld op basis van ancienniteit en politieke banden. Commandanten worden met vage opdrachten de zee opgestuurd.
29 september 16
Ik lees een boek over Portugal door de eeuwen heen - Portugal in European and world history, Malyn Newitt, 2009.
En wij maar jammeren over twee miljoen vluchtelingen en gelukzoekers die vaak door nood gedwongen een beter leven zoeken en bij ons willen wonen. Terwijl wij zelf nooit anders hebben gedaan dan zij, op zoek naar geld en geluk in Afrika en Azie of uit Europa gevlucht naar de Amerika's om daar een beter en waardiger leven te kunnen leiden. Wel hebben we daarbij de meeste oorspronkelijke bewoners van die streken aan de kant geschoven, bestreden, uitgebuit, onderdrukt, tot slaaf gemaakt of massaal omgebracht.
27 oktober 16, donderdag
13:12 - "Homofobie is niet psychologisch, het is een onherroepelijk deel van het zijn." "Serious history was straight." "Serious history was the West, and the West was straight."
De pederastie van Erasmus en de homoseksualiteit bij Shakespeare is uitgevlakt, ze staan niet meer op de officiële kaarten.
Ik voel me als James Baldwin in zijn Zwitsers bergdorp: "Vanuit het gezichtspunt van de macht kunnen hetero's nergens ter wereld vreemdeling zijn."
Noot: In het bordeel van de Romeinse Curie werk(t)en onder andere illegalen.
30 november 16, woensdag
5:29 - Ik heb een tijdje gelezen in Saigon. Echt Amerikaans werk, kort door de bocht, geen zorgen over allerlei details, ronkende taal, vreemde erotiek (voor mij althans). Maar de geschiedenis achter het verhaal boeit me en die lees ik op internet. Rechtvaardig bestuur leidt tot een volk dat tevreden is en dat je kunt sturen. Onrechtvaardig bestuur leidt uiteindelijk tot verzet en ondergang. Dat had ik al van Mirabeau geleerd en dat zie ik in deze roman terug.
23 mei 22
Verbazing! Juist in een tijd waarin het ware geloof en de juiste godsdienst bovenaan op de agenda stonden, werden mensen massaal geil bij de gedachte aan winsten die ze konden gaan maken met de handel op de Oost. Ik lees bij Knapen over het tweede vrachtschip dat binnenkwam en de stoutste verwachtingen overtrof. Ineens liep het storm bij van Oldenbarnevelt om vergunningen. Franciscus van Assisi? Nooit van gehoord. De rijke en het oog van de naald? Pleur op, man! Flinterdun, dat nieuwe geloof, die beschaving. Niet veel later al mocht het VOC forten bouwen en gouverneurs aanstellen om die handel te kunnen afdwingen. (Knapen, De man en zijn staat)
18 juni 22
Dedalus staat tussen de jongens van zijn klas en er wordt gepraat over andere klasgenote die iets hebben geflikt. Dedalus begrijpt er maar de helft van. Had ik vroeger ook vaak als ik bij de jongens van mijn klas stond. "In pûde sjek" begreep ik pas jaren later. "Dy hat in flinke pûde sjek." Gevolgd door gegrinnik. Ik heb waarschijnlijk meegegrinnikt. Zonder te weten waarom. Schaamhaar, daar hadden ze het over. Dat iemand over een flinke bos ervan beschikte. (Joyce, Portret van....)
27 juni 22
Eenmaal terug van de markt pak ik Das Glasperlenspiel weer op, bij bladzijde 80 of daaromtrent. Het verhaal lijkt als de voorbereiding op een sprong die uitblijft. Ik verwacht elk moment dat het verhaal gaat beginnen en het begint maar niet. Hesse vertelt over het verhaal, het verhaal zelf vertelt hij niet. En alles eraan is of zwart of wit, alles past naadloos - er is geen plaats voor nuance.
Hij schreef Das Glasperlenspiel tussen 1931 en 1943. Hij wilde de nazi´s erbuiten houden, idealiseert dennoch elitescholen en elitestudenten. Als de hoofdpersoon trots is, is dat geen vulgaire trots - God verhoede! Het is een zuivere trots. Terwijl hij het wil vermijden, vertelt Hesse toch over de tijd waarin hij leeft, over de hang van de mensen van zijn tijd naar zuiverheid, naar edele mensen en reine zielen.
Verder kenmerkt de roman zich door verholen homoseksualiteit, niet veel anders dan bij Thomas Mann. Hesse´s Knaben zijn hübsch, ze gaan innig met elkaar om, en er zwerven talloze oude en wijze leraren om hen heen. Vrouwen? Afblijven; geen idee waarom.
Kortom, een vervelende leeservaring. En dan zet Hesse het verhaal ook nog eens in de 23e eeuw, lees ik. In een landschap van bossen en wouden en bergen en kleine dorpjes en stadjes met een stadspoort...
Ik heb geprobeerd om dit alles heen te lezen en de achterliggende gedachte te doorgronden - tevergeefs. Hesse glijdt over alles heen, dekt alles toe met psychologische prietpraat. Jammer, want het is een mooie, dunbladige uitgave met een leeslint, en Hesse´s Duits is heel toegankelijk.
Kul.
5 juli 22
Lachen: Hesse laat twee knapen drie dagen door berg en dal wandern en natuurlijk halen ze op enig moment hun fluiten tevoorschijn and have a jolly good time.
Onthullend was - vond ik - dat ze werden beschreven als reisgezellen, Wandergenossen, drie dagen zijn ze samen onderweg, dat schept een band, en toch, als ze op hun bestemming aankomen wordt de één in de jeugdherberg ondergebracht en de ander - de uitverkorene - in een gastenverblijf, gescheiden gedurende hun verblijf. Vanaf de eerste regel van de roman heeft Hesse er behoefte aan om te discrimineren. Hij maakt onderscheid, fel onderscheid. Eén is er uitverkoren, op basis waarvan is onbelangrijk, en de rest, dat zijn mindere goden, op zijn best.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten